Prikkelverwerking
We kennen allemaal de 5 bekende zintuigen, zien, horen, ruiken, voelen en proeven, maar wist je dat er ook nog 3 minder bekende zintuigen zijn? Namelijk ons evenwichtsorgaan, propioceptie (houding en bewegingszin) en interoceptie (gevoel vanuit je eigen lichaam).
Vanuit de zintuigen wordt er informatie naar onze hersenen gestuurd en daar wordt deze informatie verwerkt en zonodig omgezet in handelen.
Bijvoorbeeld je ruikt een brand lucht in de keuken. Je hersenen nemen dit waar en sturen je aan om te gaan handelen.
Helaas verloopt deze informatieverwerking vanuit de zintuigen niet altijd even goed. Er kunnen te veel of juist te weinig prikkels doorgelaten worden waardoor er overprikkeling of onderprikkeling ontstaat.
Hoe de overprikkeling of onderprikkeling tot uiting komt is bij elk persoon anders. De een wordt heel erg druk, de ander gaat stil in een hoekje zitten en weer een ander vlucht de ruimte uit.
De zintuigen
Zicht: Zien doen we met onze ogen.
Gehoor: De prikkels van gehoor worden waargenomen via onze oren. Het gehoor gebruiken we ook heel veel in communicatie met andere.
Tast: Tast prikkels worden waargenomen via de huid. Hiermee kunnen we prikkels als warm en koud, glad en ruw, nat en droog waarnemen.
Geur: De prikkels van geur worden waargenomen via onze neus. Door de geur worden we o.a gewaarschuwd voor gevaar of juist voor een prettige ervaring.
Evenwicht: De prikkels worden waargenomen in evenwichtsorgaan. Dit bevind zich in het binnenoor. Het evenwichtsorgaan geeft informatie over de snelheid van een beweging, of we dreigen te vallen en of je je hoofd recht houdt.
Beweging: Door het zintuig bewegings- en houdingszin kunnen we waarnemen wat er gebeurd in onze spieren en gewrichten zonder dat we te hoeven kijken wat er gebeurd. Bijvoorbeeld het wiebelen met je voeten of de trap aflopen.
Smaak: De tong zorgt er voor dat we smaken kunnen waarnemen. Zoals zoet, zout , bitter en zuur. Elk deel van de tong heeft een eigen functie.
Interne prikkels: Interne prikkels oftewel interoceptie is het waarnemen van prikkels uit de organen in ons lijf. Bijvoorbeeld de plasprikkel uit de blaas, honger vanuit de maag. Door het juist voelen van je eigen lijf ben je in staat om je eigen emoties te reguleren. Bijvoorbeeld vlinders in je buik bij verliefdheid of overmatig zweten bij angst.
Problemen met de prikkelverwerking
Wanneer het waarnemen van de prikkels uit de zintuigen niet goed verloopt ontstaat er overprikkeling of onderprikkeling. Dit heeft gevolgen op het gedrag van het kindje.
Hieronder zal ik over elke zintuig een stukje schrijven wat je ziet bij onderprikkeling en bij overprikkeling.
Zicht:
Onderprikkeling:
- voorwerpen in een rommelige lade niet kunnen vinden.
- recht in de volle zon kijken zonder zonnebril
- staren naar mensen of voorwerpen om de details te bekijken
- in elke ruimte dat je komt alle lampen aan doen
Overprikkeling:
- last hebben van fel licht daardoor draag graag een zonnebril op buiten
- slecht kunnen tegen felle kleuren voorbeeld op muren of versiering
- graag in donkere ruimtes zijn.
Gehoor:
Onderprikkeling:
- er wordt niet gereageerd als de naam geroepen wordt
- het missen van informatie
- muziek of tv veel harder als wenselijk gezet.
- altijd muziek op de achtergrond aan ook wanneer concentratie nodig is.
Overprikkeling:
- er wordt angstig op onverwacht geluid gereageerd
- er wordt geen onderscheid gemaakt tussen directe en omgevingsgeluiden
- geluid van de tv wordt zachter gezet
- plekken met veel geluid worden vermeden of gebruik gemaakt van oordopjes
Tast:
Onderprikkeling:
- heeft niet door als kleding niet goed zit
- pijn en tempratuur worden niet goed waargenomen
- een vuile mond of handen worden niet opgemerkt
Overprikkeling:
- overgevoelig voor naadjes en labels in kleding
- vindt het aan raken van bepaalde structuren niet fijn
- wil alleen kleding aan van zachte stof
- vindt het vervelend om aangeraakt te worden
Geur:
Onderprikkeling:
- graag ruiken aan voorwerpen
- gebruikt veel te veel parfum omdat de geur niet wordt waargenomen
Overprikkeling:
- overgevoeilig voor geuren
- ruikt geuren die andere niet ruiken
Evenwicht:
Onderprikkeling:
- grote behoefte aan bewegen
- altijd aan het bewegen
- je voelt niet of je lichaam in evenwicht is waardoor je makkelijk valt
Overprikkeling:
- steeds het gevoel dat de grond onder de voeten beweegt
- snel wagenziek
- zoekt liever geen hoogtes en bewegende dingen op.
Beweging:
Onderprikkeling:
- struikelt omdat de positie van de voeten ten opzichte van de vloer niet goed inschat.
- ploft op een stoel, omdat de afstand van de billen tot de zitting niet goed inschatte om gecoördineerd te kunnen ‘landen’.
- doet andere vaak pijn omdat het niet bewust is van de kracht van het eigen lichaam.
Overprikkeling:
- voelt beweging heel sterk, waardoor je liever stil blijft zitten.
- wil niet door anderen bewogen worden, bijvoorbeeld in een rolstoel.
- Zelfs wanneer je stil zit voel je (de houding van) je spieren en gewrichten.
Smaak:
Onderprikkeling:
- graag kauwen op voorwerpen of likken aan voorwerpen
- eet graag eten met hele sterke smaken
- eet graag onbekende dingen
Overprikkeling:
- selectief eter
- vermeid bepaalde structuren
- makkelijk kokhalzen
Interne prikkels:
Onderprikkeling:
- pas op het laatste moment voelen dat je naar de wc moet
- laat opmerken van honger of dorst
- kan je eigen emoties niet goed plaatsen en uiten
Overprikkeling:
- heel vaak naar de wc voor kleine hoeveelheden door een constante prikkel
- heftig reageren op pijn.
- voelt hart kloppen.
